You are here: Home » Σχολείο 21ου αιώνα » Assistive Technology with all Students in Mind

Assistive Technology with all Students in Mind

Assistive Technology with all Students in Mind

Υποστηρικτική Τεχνολογία

Εισαγωγή

Αναμφίβολα, κάθε κοινωνία υπογραμμίζει το πολιτισμικό της υπόβαθρο από τον τρόπο με τον οποίο ‘συμπεριφέρεται’ στα παιδιά και στους ηλικιωμένους! Η Προσβασιμότητα στην Εκπαίδευση, στην Εργασία, στα Μουσεία, στις Βιβλιοθήκες, στο Διαδίκτυο είναι διακύβευμα για όλους!  Η Τεχνολογία έχει μετατρέψει τον κόσμο σε πλανητικό χωριό και οι δυνατότητες όλων για σύνδεση με τον σύγχρονο κόσμο βασίζονται , περισσότερο από κάθε άλλη φορά, σε αυτήν. Αναφορικά με την Εκπαίδευση, αναγνωρίζεται η επιτακτική ανάγκη ανάπτυξης δεξιοτήτων του 21ου αιώνα και υλοποιείται ένα μοντέλο διδασκαλίας που δίνει σύγχρονο περιεχόμενο στις έννοιες “δάσκαλος”, “μαθητής”, “γνώση”. Πρόκειται για την ολιστική προσέγγιση της εκπαίδευσης του ατόμου. Παιδεία και Πολιτισμός με όχημα την Καινοτομία για την πρόσβαση, κατανόηση, κατάκτηση, διαχείριση, παραγωγή της γνώσης (Eurobarometer 224, 2005). Η Τάξη είναι ένα νευραλγικό κέντρο, όπου όλοι συνδέονται διαδραστικά και αλληλεπιδραστικά με τη γνώση, ευέλικτη και με κουλτούρα έρευνας, που πρέπει να καλλιεργεί την ολότητα του ατόμου, να σμιλεύει ολοκληρωμένες προσωπικότητες αναπτύσσοντας την κριτική σκέψη (critical thinking), την αυτενέργεια (self-acting), τη συνεργασία (cooperation) και τη δημιουργικότητα (creativity). Προετοιμάζει για τον πραγματικό κόσμο, ενσταλάζει την περιέργεια (δια βίου μάθηση), και επιθυμεί το μαθητή πολυμήχανο (resourceful) (Bruner, J., 1996).  Η Υποστηρικτική Τεχνολογία στη διδασκαλία (Assistive Technology) είναι η οργανωμένη εφαρμογή συσκευών, τεχνολογιών, λογισμικού και συστημάτων με στόχο τη βελτίωση της λειτουργικότητας παιδιών με αναπηρίες (με μερική ή ολική απώλεια όρασης, κώφωση, κινητικές αναπηρίες, φωτοευαισθησία, μαθησιακές δυσκολίες) (Bouck, E. C., Doughty, T. T., Flanagan, S. M., Szwed, K., & Bassette, L. 2010).

Θεωρητικό Πλαίσιο

Υποστηρικτική Τεχνολογία, Βοηθητική Τεχνολογία, Καθολική Πρόσβαση, Καθολικός Σχεδιασμός, θεωρούνται έννοιες που σχετίζονται με την υποστήριξη της Ηλεκτρονικής Ενσωμάτωσης (e-Inclusion) (Johnston, L., Beard, L. A., & Carpenter, L. B. 2007). Οι επιμέρους τομείς της Υποστηρικτικής Τεχνολογίας περιλαμβάνουν τον Η/Υ, τα Συστήματα Ελέγχου Περιβάλλοντος (ουσιαστικά με τη βοήθεια αυτοματισμών), τις Μονάδες Εναλλακτικού Τρόπου Επικοινωνίας καθώς και το Ηλεκτροκίνητο Αναπηρικό Αμαξίδιο, τα Ψηφιακά Ομιλούντα Βιβλία (audio books), Χειριστήρια Κεφαλής (Head Sticks), Ιχνόσφαιρα (Trackball), Χειριστήρια (Joysticks), Εναλλακτικά Πληκτρολόγια, Διακόπτες (Switches), Μεγεθυντές οθόνης, Σαρωτή (Scanner), Εκτυπωτή Braille (Embosser), Οθόνη Braille, Οθόνες Αφής, Kindle, ipod, ipad, εναλλακτικά λογισμικά και ηλεκτρονικά εκπαιδευτικά παιχνίδια κ.ά. (http://www.edu-special.gr). Η χρήση της νέας τεχνολογίας έχει αποδειχθεί ότι παρέχει εξαιρετικές ευκαιρίες και μέσα για την ανάπτυξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες. Τα οφέλη έχουν επισήμως αναγνωριστεί από πολλές χώρες, όπου διαπιστώνεται ότι είναι πολύ σημαντικό να παρέχεται στους μαθητές η δυνατότητα να παίρνουν στα χέρια τους την ίδια τους τη μάθηση και να εργάζονται με τους δικούς τους ρυθμούς (Vygotsky, L.S. & Luria, A., 1994).  Οι μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες , ιδιαίτερα, διευκολύνονται με τη συχνή, υπομονετική και ευχάριστη επανάληψη, ( που σχεδιάζεται με σταδιακή αύξηση της δυσκολίας του έργου) , με την πολύ- αισθητηριακή προσέγγιση στο γνωστικό υλικό, με την παροχή προτύπων επιθυμητής συμπεριφοράς (Jimenez-Aleixandre, M. P., & Erduran, S., 2007). Για παράδειγμα, έχει αποδειχθεί ότι ο εγκέφαλος των αυτιστικών παιδιών λειτουργεί καλύτερα με την τεχνολογία παρά με τους ανθρώπους. Μαθητές που έχουν φυσικές αδυναμίες συντονισμού, όρασης, ακοής κτλ., είναι δυνατόν , με ειδικά προσαρμοσμένο στις ανάγκες τους τεχνολογικό υλικό, να αποκτήσουν σταδιακά πρόσβαση στο κοινό αναλυτικό πρόγραμμα , γεγονός που μειώνει το χάσμα της ισότητας ευκαιριών (Mitchem, K., Kight, J., Fitzgerald, G., Koury, K., & Boonseng, T. 2007).

Συνεκπαίδευση και Υποστηρικτική Τεχνολογία

Οι μαθητές που αντιμετωπίζουν μαθησιακά προβλήματα μπορούν να ενταχθούν σε γενικά σχολεία ,στα πλαίσια της ισότιμης συνεκπαίδευσης, με την προϋπόθεση να τηρούνται ορισμένα βασικά στοιχεία. Έτσι, είναι απαραίτητο η φοίτηση των παιδιών με δυσκολίες μάθησης να ανταποκρίνεται στο αναπτυξιακό τους επίπεδο (Robert P. Dolan, Tracey E. Hall, Manju Banerjee, Euljung Chun, & Nicole Strangman, 2005). Παράλληλα, η ένταξη των παιδιών στα γενικά σχολεία πρέπει να είναι εναρμονισμένη με τη φυσική αναλογία και οι μαθητές να έχουν τη δυνατότητα ενεργητικής συμμετοχής σε δραστηριότητες των τάξεων. Είναι σημαντικό οι μαθητές που δεν αντιμετωπίζουν μαθησιακά προβλήματα να αλληλεπιδρούν με τους μαθητές με δυσκολίες, είτε ως συνεργάτες σε ομαδικές δραστηριότητες είτε στις διαπροσωπικές τους σχέσεις ( Lankutis, T. 2004). Η τάξη ενός παιδιού με δυσκολίες ,αν και θα είναι γενική τάξη, πρέπει να υποστηρίζεται από ένα πρόγραμμα ενισχυτικής διδασκαλίας. Οι ειδικοί παιδαγωγοί είναι αναγκαίο να συνεργάζονται στενά με τους διδάσκοντες των γενικών τάξεων με σκοπό την καλύτερη δυνατή υποστήριξη της μάθησης των παιδιών (Βρατσάλη, Ν. και Γεωργοπούλου, Β., 2008). Συμπληρωματικά, για την ισότιμη συνεκπαίδευση είναι απαραίτητο να υιοθετούνται συνεργατικές μέθοδοι μάθησης και το αναλυτικό πρόγραμμα να προσαρμόζεται στις ανάγκες του συνόλου των μαθητών.

Η κατηγοριοποίηση των μοντέλων αναπηρίας και η αισθητηριακή ολοκλήρωση

Ως αναπηρία ορίζεται κάθε μειονέκτημα του ατόμου που εδράζεται σε οργανικά, ψυχικά ή λειτουργικά αίτια. Πιο συγκεκριμένα, ο όρος «αναπηρίες» (disabilities) είναι ένας πολυσυλλεκτικός όρος που περιλαμβάνει «διαταραχές», «μειωμένη ενεργητικότητα» ή «περιορισμένη συμμετοχικότητα» (Ralabate, P. K. 2011). Η προσέγγιση της Αισθητηριακής Ολοκλήρωσης (Sensory Integration) συνιστά διαδικασία έκθεσης του παιδιού σε ποικίλα αισθητηριακά ερεθίσματα (Schugar, H.R., Smith, C.A. & Schugar, J.T. 2013).

Οι Anderson-Inman, L., Knox-Quinn, & Horney, M. (1996).  εντοπίζουν το επίπεδο χρηστικότητας της Υποστηρικτικής Τεχνολογίας και των εργαλείων της -σε συνδυασμό με τα γνωστικά, συναισθηματικά και κοινωνικά αποτελέσματα- σε  κριτήρια όπως:

v  Ικανότητα μάθησης (learnability)

v  Αποτελεσματικότητα (effectiveness)

v  Άνεση/ αποδοχή (comfort/ acceptance)

Ερευνητική Προσέγγιση

Καθώς, οι Τ.Π.Ε. από μόνες δε φέρνουν κάποια αλλαγή στην εκπαίδευση απαιτείται η ένταξή τους σε ένα δυναμικό και πολύπλευρο τρόπο βιωματικής και διερευνητικής μάθησης, κυρίως στα πλαίσια της Συνεκπαίδευσης και της Υποστηρικτικής Τεχνολογίας. Στην έρευνά του ο Marco Porta (2015) υπογραμμίζει τη γνωστική πρόοδο που παρουσίασε ένας μαθητής με κινητικά προβλήματα. Κάνει εκτενή αναφορά στην ομαλή ένταξή του στη Γενική Τάξη, καθώς και στον θετικό τρόπο αντιμετώπισής του από τους/τις συμμαθητές/τριες του. Ο μαθητής ενσωματώθηκε στην καθημερινή μαθησιακή διαδικασία χρησιμοποιώντας μια Οθόνη Υπολογιστή στην οποία έγραφε με την κίνηση των οφθαλμών του. Καθοριστικό ρόλο στην πορεία του μαθητή έπαιξε ο δάσκαλος της τάξης που συνεργάστηκε με ειδικό παιδαγωγό και σεβάστηκε τον χρόνο απόδοσης του μαθητή. Σε μια άλλη έρευνα, που πραγματοποίησαν οι Kennedy, M. J., & Wexler, J. (2013), παρατηρήθηκε ενδυνάμωση ενδιαφέροντος και συμμετοχής στα Μαθηματικά και στις Θετικές επιστήμες από αυτιστικούς μαθητές σε δύο σχολεία. Η χρήση διαδραστικών οθωνών και διαδραστικού πίνακα έδωσε φωνή στους συγκεκριμένους μαθητές και ανεκτικότητα και ενσυναίσθηση στους/στις συμμαθητές/τριες τους. Αντίστοιχα, οι Ritter, G. W., Holley, M. J., & Jensen, N. C. (2013), σημειώνουν πως στα τελευταία 25 χρόνια ερευνών -σχετικά με τα ευεργετικά αποτελέσματα της Υποστηρικτικής Τεχνολογίας για το σύνολο του μαθητικού κόσμου- αποδεικνύεται η σημαντικότητα των υποστηρικτικών ηλεκτρονικών εργαλείων τόσο για τους μαθητές προσχολικής, πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης όσο και για τους εκπαιδευτικούς (Basham, J. D., Lowrey, K., & deNoyelles, A. 2010).

Συμπεράσματα

Ο κοινός κώδικας επικοινωνίας που προσφέρουν οι Τ.Π.Ε. και οι υποβοηθητικές εξειδικεύσεις της Ηλεκτρονικής Τεχνολογίας βοηθά στην υπέρβαση της Ετερότητας και στη δημιουργία μιας «κοινής» γλώσσας εντός της διδακτικής αίθουσας, που γεφυρώνει και βρίσκει κοινές αναφορές για συνεργασία και ομαδικότητα. Έτσι, ενδυναμώνεται:

η ενεργός συμμετοχή του παιδιού σε ομαδικές ή ατομικές δραστηριότητες,

η κατοχύρωση κινήτρων μάθησης

η βιωματική μάθηση, καθώς το παιδί αποκτά προσωπικό ενδιαφέρον για την ανακάλυψη της μάθησης

η χρήση εναλλακτικών διδακτικών μεθόδων, ώστε οι γνώσεις να συνδέονται με τις ήδη υπάρχουσες

η ενεργοποίηση ευρύτερων  ικανοτήτων μαθητών/τριων

η προσφορά πολλαπλών ευκαιριών συνεργασίας και κοινωνικότητας

η ανεκτικότητα και η αποδοχή της διαφορετικότητας (Cummins, J., 1999).

Η μάθηση και διδασκαλία μέσω υπολογιστών  προσφέρουν πολλαπλούς τρόπους προσέγγισης της πληροφορίας, διαφοροποιούν τη διδασκαλία και δίνουν τη δυνατότητα σε μαθητές και μαθήτριες να ενεργοποιήσουν διαφορετικά είδη νοημοσύνης, ανάλογα με τις δυνατότητες και δεξιότητες που έχει ο καθένας και η καθεμιά (McLellan, 1994). Ο πληροφορικός γραμματισμός λειτουργεί σαν κοινός κώδικας επικοινωνίας που μπορεί να απαντήσει στην ανάγκη για μια «εκπαίδευση για όλους».  Μαθητές και μαθήτριες με διαφορετικό μαθησιακό στυλ, γνωστικό φορτίο, κιναισθητικές διαφοροποιήσεις, έχουν την ευκαιρία να συνεργαστούν, να ακολουθήσουν οδηγίες, να αξιολογήσουν και να αξιολογηθούν, να επικοινωνήσουν γνωστικά και συναισθηματικά μέσα από  αυθεντικές καταστάσεις μάθησης (Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου, 2004).

Νέα ερευνητικά ερωτήματα

Τέλος, αναδύεται το ερώτημα για το κατά πόσο είναι εφικτό να ‘γενικευθεί’ η ένταξη των παιδιών ΑμεΑ  στις Γενικές Τάξεις, λαμβάνοντας υπόψη το υψηλό κόστος των εργαλείων της υποστηρικτικής τεχνολογίας; Αναμφίβολα, ο ψηφιακός γραμματισμός υπερβαίνει κοινωνικο-πολιτισμικά, οικονομικά στεγανά και μαθησιακά προβλήματα και έχει την ιδιότητα να διευκολύνει μαθητές και μαθήτριες προσφέροντάς τους ποικίλες δυνατότητες ώστε να συμμετέχουν ισότιμα στο μάθημα. Όμως, κατά πόσο οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί είναι διατεθειμένοι να χρησιμοποιούν τις σύγχρονες ψηφιακές τεχνολογίες, τα εργαλεία  επικοινωνίας και τις δικτυακές υπηρεσίες για την  προσπέλαση,  διαχείριση,  ενσωμάτωση,  αξιολόγηση, δημιουργία και  επικοινωνία πληροφοριών, με στόχο  την επίλυση προβλημάτων και, τελικά, τη μάθηση και τη γνωστική εμπλοκή του συνόλου της τάξης;

Βιβλιογραφία Αναφορές

Anderson-Inman, L., Knox-Quinn, & Horney, M. (1996). Computer-based study strategies for students with learning disabilities: individual differences associated with adoption level. Journal of Learning Disabilities, 29, 461-484.

Basham, J. D., Lowrey, K., & deNoyelles, A. (2010). Computer mediated communication in the universal design for learning framework for preparation of special education teachers. Journal of Special Education Technology, 25, 31-44.

Bouck, E. C., Doughty, T. T., Flanagan, S. M., Szwed, K., & Bassette, L. (2010). Is the pen mightier? Using pentop computers to improve secondary students’ writing. Journal of Special Education Technology, 25, 33-47.

Bruner, J., (1996). The Culture of Education. Boston, MA, Harvard University Press.

Βρατσάλη, Ν. και Γεωργοπούλου, Β., (2008). Γλώσσα των ΦΕ και διδασκαλία σε περιβάλλοντα γλωσσικής, πολιτισμικής και τεχνολογικής ετερότητας, Εργασία στο 4ο Πανελλήνιο συνέδριο της Ε.ΔΙ.ΦΕ. στη Θεσσαλονίκη, Μάιος 2008.

Cummins, J., (1999). Ταυτότητες υπό Διαπραγμάτευση-Εκπαίδευση με σκοπό την Ενδυνάμωση σε μια Κοινωνία της Ετερότητας, Εκδόσεις Gutenberg,  Αθήνα.

Eurobarometer 224, (2005). Europeans, Science and Technology. Brussels: Commissin of the Eurorean Communities.

http://www.edu-special.gr

Jimenez-Aleixandre, M. P., & Erduran, S., (2007). Argumentation in Science Education, Science & Technology Education Library, 35, 3-27.

Johnston, L., Beard, L. A., & Carpenter, L. B. (2007). Assistive technology: Access for all students. Columbus, OH: Pearson Merrill Prentice Hall.

Kennedy, M. J., & Wexler, J. (2013). Helping students succeed with secondary-level STEM content: Using the “T” in STEM to improve literacy skills. Teaching Exceptional Children 45(4), 26–33.

Lankutis, T. (2004). Special needs technologies: An administrator’s guide. Technology & Learning, 25, 30-35.

Marco Porta , (2015) «A study on text entry methods based on eye gestures», Journal of Assistive Technologies, Vol. 9 Iss: 1, pp.48 – 67.

McLellan, Η., (1994). Virtual reality and multiple intelligences: Potentials for higher education, Jοurnal of computing in higher education Volume 5, Number 2, 33-66.

Mitchem, K., Kight, J., Fitzgerald, G., Koury, K., & Boonseng, T. (2007). Electronic performance support systems: An assistive technology tool for secondary students with mild disabilities. Journal of Special Education Technology, 22, 1-14.

Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου, (2004). «Πολλαπλή νοημοσύνη-Μεταφράσεις άρθρων» http://athena.pi.ac.cy/intelligence.doc Interview with Howard Gardner, on line [http://helpfrom.nea.org/neatoday/9903/gardner.html]. Λευκωσία.

Ralabate, P. K. (2011). Universal Design for Learning: Meeting the Needs of All Students. The ASHA Leader.

Ritter, G. W., Holley, M. J., & Jensen, N. C. (2013). Does classroom technology make a difference? A random study assignment in US classrooms. Effective Education. DOI: 0.1080/19415532.2013.7785909.

Robert P. Dolan, Tracey E. Hall, Manju Banerjee, Euljung Chun, & Nicole Strangman (2005). Applying Principles of Universal Design to Test Delivery: The Effect of Computer-based Read-aloud on Test Performance of High School Students With Learning Disabilities The Journal of Technology, Learning, and Assessment, Volume 3 (7).  Available from http://www.jtla.org

Schugar, H.R., Smith, C.A. & Schugar, J.T. (2013). Teaching With Interactive Picture E-Books in Grades K–6. The Reading Teacher, 66(8), 615–624.

Vygotsky, L.S. & Luria, A., (1994). Tool and symbol in child development, in: R. Van der Veer & J. Valsiner (eds.). The Vygotsky Reader. Oxford, Blackwell.

3 Comments

  1. Η τεχνολογία στον τομέα της συνεκπαίδευσης που είναι σήμερα μια γενικευμένη τάση αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της εξάλειψης της ετερότητας!

    • Η Τεχνολογία στα χέρια εμπνευσμένων εκπαιδευτικών και συνεργειών σχολείων μπορούν να προσφέρουν πολλά, ειδικά στα παιδιά και στους νέους που ‘αποκλείονται’ λόγω αναπηρίας, εθνικότητας, φτώχειας…Το Σχολείο του 21ου αιώνα πρέπει να είναι «δημοκρατικό» και «ανθρώπινο»: δημοκρατικό, για να μπορούν να φοιτούν όλα τα παιδιά μαζί, χωρίς έκπτωση στα μορφωτικά αγαθά για κανένα παιδί και με μορφωτικά αγαθά προσανατολισμένα σε εκείνα τα θέματα, των οποίων η γνώση αποτελεί το απαραίτητο κλειδί για την κατανόηση και την «κατάκτηση» του κόσμου. Αυτό ισχύει δηλαδή και για τα παιδιά των οποίων η αποτυχία στο Σχολείο φαίνεται μερικές φορές να έχει χαρακτηριστικά νομοτέλειας. Η συνεκπαίδευση θεωρώ ότι είναι το μεγαλύτερο διακύβευμα της εποχής μας. Για να μπορούν τα παιδιά να είναι χαρούμενα και ευτυχισμένα και να έχουν τη δυνατότητα να ζήσουν και να χαρούν την παιδική ηλικία και νεότητά τους.

  2. Να παίρνεις στα χέρια σου την ίδια σου τη μάθηση, μια πρόταση που εμπεριέχει πτυχές δημοκρατικότητας, ισότητας ευκαιριών, ανοχής, αποδοχής, αλληλεπίδρασης, υποστήριξης και μοιάζει να μην έχει τέλος. Γιατί; γιατί η εκπαίδευση είναι ένα αγαθό και ειδικά στα παιδιά πρέπει να παρέχεται ως τέτοιο. Σε όλη την σχολική τους ζωή θα πρέπει να μπορούν να βελτιώνονται απρόσκοπτα και όχι μόνο. Θα πρέπει να βελτιώνονται με κάθε δυνατή βοήθεια από τους εμπλεκόμενους στην εκπαίδευση, μέσα δηλαδή από υποστηρικτικες δομές. Ως εκπαιδευτικό πλαίσιο η συνεκπαίδευση έχει πολλά να δώσει στην εποχή μας, μιας και μπορούν να ενισχυθούν όλα τα μέρη της εκπαίδευσης τόσο οι συμμαθητές χωρίς ιδιαίτερες αδυναμίες ή ειδικές ανάγκες, όσο και οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί στο σχολείο, όπως καιοι υπόλοιπες εκπαιδευτικές δομές.Οι Νέες Τεχνολογίες μπορούν να έχουν στο εκπαιδευτικό μέλλον ποικιλοτρόπως μεγάλη συμβολή στην κατεύθυνση της μείωσης του χάσματος των ευκαιριών.

Γράψτε απάντηση