You are here: Home » Χωρίς κατηγορία » ΟΙ« ΙΔΕΕΣ» ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΙΣ ΦΥΣΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ

ΟΙ« ΙΔΕΕΣ» ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΙΣ ΦΥΣΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ

«Ο πιο σπουδαίος απλός παράγοντας που επηρεάζει τη μάθηση είναι αυτό που ο μαθητής ήδη γνωρίζει. Εξακρίβωσε το και δίδαξε τον συμφωνά με αυτό». (Ausubel, 1968).

Οι εργασίες του Piaget ακόμα και από τις αρχές της δεκαετίας του ’20 επηρέασαν πολλούς θεωρητικούς της παιδείας και της εκπαίδευσης οι οποίοι ανέπτυξαν μαθητοκεντρικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία των Φ. Ε. στις οποίες αναγνωριζόταν η αξία των ιδεών των μαθητών.

Τα παιδιά μέσω των μεταξύ τους αλληλεπιδράσεων και μέσα από την κοινωνική επαφή και τη γλώσσα αρχίζουν να οικοδομούν ένα ευρύ φάσμα ιδεών για το πώς λειτουργεί ο κόσμος. Οι ιδέες αυτές χρησιμοποιούνται για να προβλέψουν και να ερμηνεύσουν ό,τι υποπίπτει στην αντίληψη τους.

Οι απόψεις των μαθητών για τα φαινόμενα ομαδοποιούνται και συγκροτούν ερμηνευτικά πρότυπα που καταγράφονται συνήθως ως εναλλακτικές ιδέες των παιδιών ή παρανοήσεις, προϋπάρχουσες ιδέες, αυθόρμητες αντιλήψεις, διαισθητικές ιδέες, επιστήμη των παιδιών, αναπαραστάσεις ή ως νοητικά μοντέλα.

Οι ιδέες των παιδιών δεν είναι απλές παρανοήσεις που οφείλονται σε κακή πληροφόρηση, αλλά δημιουργούνται από τους μηχανισμούς που αυτά διαθέτουν και με τους οποίους αντιλαμβάνονται ό,τι συμβαίνει γύρω τους. Αλλά και ο τρόπος που οι μαθητές παρατηρούν και καταλήγουν σε συμπεράσματα επηρεάζεται από τα διαφορετικά ερμηνευτικά σχήματα που έχουν δημιουργήσει.

Από τις έρευνες που έγιναν σε διάφορες χώρες σχετικά με τις ιδέες των παιδιών προκύπτουν τα εξής συμπεράσματα:

1. Τα παιδιά πριν ακόμα φοιτήσουν στο σχολείο έχουν απόψεις για μια ποικιλία θεμάτων των Φ.Ε.

2. Οι αντιλήψεις τους είναι δυνατό να επηρεαστούν από τη διδασκαλία με τρόπους που δε γνωρίζουμε ή να παραμείνουν ανεπηρέαστες από αυτή.

3. Οι διαισθητικές ιδέες τους ασκούν ισχυρή επιρροή στη μεταγενέστερη μάθηση.

4. Οι αντιλήψεις των παιδιών είναι συχνά διαφορετικές από το επιστημονικό πρότυπο, όπως αυτό παρουσιάζεται στα σχολικά εγχειρίδια. Ωστόσο οι αντιλήψεις αυτές είναι χρήσιμες και λογικές επειδή αποτελούν το σκελετό της ερμηνείας των σχετικών φαινομένων.

Οι ιδέες αναπτύσσονται στην προσπάθεια των παιδιών να δώσουν νόημα στον κόσμο μέσα στον οποίο ζουν με αναφορά στις εμπειρίες τους, τις τρέχουσες γνώσεις τους και τη γλώσσα που χρησιμοποιούν. Τα παιδιά, όπως οι επιστήμονες, χρησιμοποιούν τις ομοιότητες και τις διαφορές για να οργανώσουν τα φαινόμενα και τα γεγονότα, και κατά τη διάρκεια της παρατήρησης των γεγονότων και των φαινομένων ψάχνουν για στοιχεία και για σχέσεις μεταξύ αυτών των στοιχείων ώστε να οικοδομήσουν δομές σχέσεων. Ο εγκέφαλος δεν είναι ένας παθητικός καταναλωτής πληροφοριών, αλλά εποικοδομεί ενεργά τις δικές του ερμηνείες των πληροφοριών και βγάζει συμπεράσματα από αυτές. Όπως οι επιστήμονες, έτσι και τα παιδιά συγκεντρώνουν στοιχεία και χτίζουν μοντέλα για να ερμηνεύσουν τα γεγονότα και να κάνουν προβλέψεις.

Αναλυτικά οι παράγοντες που επηρεάζουν ή διαμορφώνουν τις ιδέες των παιδιών φαίνονται στα σχήματα που ακολουθούν.

ΣΧΗΜΑ  1

ΣΧΗΜΑ 2

Θα πρέπει να αναφέρουμε  μερικές πολύ χαρακτηριστικές  ιδέες  των μαθητών :

α) Τα μη ορατά δεν υπάρχουν. Όταν οι μαθητές έχουν να λύσουν ένα πρόβλημα βασίζουν τους συλλογισμούς τους στα χαρακτηριστικά που είναι άμεσα παρατηρήσιμα.

β) Περιορισμένη εστίαση. Τα παιδιά εστιάζουν συνήθως την προσοχή τους σε ορισμένα μόνο χαρακτηριστικά που αυτά είναι τα πλέον κυρίαρχα, τα πλέον εμφανή. Δε σκέφτονται τα προβλήματα από την άποψη της αλληλεπίδρασης ανάμεσα στα σώματα και το περιβάλλον.

γ) Εστίαση της προσοχής σε αλλαγές και όχι σε σταθερές καταστάσεις.

δ) Γραμμικός αιτιακός συλλογισμός. Συνδέουν πάντοτε ένα αποτέλεσμα με ένα αίτιο.

ε) Μη διαχωρισμός των εννοιών. Τα παιδιά δεν είναι σε θέση να διαχωρίζουν βασικές έννοιες.

στ) Εξάρτηση από το πλαίσιο. Με τον όρο «πλαίσιο» εννοούμε όλους εκείνους τους παράγοντες που επιδρούν στη μάθηση. Οι ιδέες των μαθητών εξαρτώνται από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της κατάστασης με την οποία τίθεται το πρόβλημα μάθησης.

ζ) Εγωκεντρική και ανθρωποκεντρική άποψη.

η) Στα αντικείμενα αποδίδονται χαρακτηριστικά ανθρώπων ή ζώων.

θ) Στα αντικείμενα αποδίδεται ορισμένο ποσό μιας φυσικής οντότητας.  Αν ρωτήσουμε τα παιδιά ποιες δυνάμεις ασκούνται επάνω σ’ ένα σώμα που ρίξαμε στον αέρα και κινείται προς τα πάνω, αυτά θα αναφέρουν μόνο τη δύναμη που δώσαμε στο σώμα όταν ξεκίνησε.

Τελειώνοντας θα πρέπει να πούμε  ότι το τεχνολογικό περιβάλλον(κοινωνικά δίκτυα,TV,Η/Υ,κλπ) είναι πάρα πολύ σημαντικό στην διαμόρφωση των ιδεών των μαθητών , και έτσι θα πρέπει όλες οι πληροφορίες που δίνονται μέσω αυτών  να είναι διατυπωμένες με επιστημονικό τρόπο ώστε να μην υπάρχουν λανθασμένες αντιλήψεις από τους μαθητές.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Κόκκοτας Π. (1998). Σύγχρονες προσεγγίσεις στη διδασκαλία των Φυσικών Επιστηµών, Αθήνα.

Παπασταματίου Ν Οι ιδέες των μαθητών για τις έννοιες και τα φαινόμενα των Φ.Ε(2011)

Ψύλλος, Δ. (2007). Μοντέλα και κόσμοι στους εικονικούς χώρους. Πρακτικά του 5ου Πανελληνίου Συνεδρίου ‘Διδακτική Φυσικών Επιστημών και νέες τεχνολογίες’, Ιωάννινα, 15-18 Μαρτίου, εκδ. Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

12 Comments

  1. Πιστεύω πως η χρήση ΤΠΕ κατά τη διάρκεια του μαθήματος των Φ.Ε, με οποιαδήποτε μορφή κι αν πάρει, από τη πιο απλή στην πιο σύνθετη, μπορεί να συμβάλει στην επαλήθευση ή μη των προϋπαρχουσών γνώσεων. Μπορεί να ενισχύσει μια σωστά σχηματισμένη ιδέα ή, αντίθετα, να συντελέσει, έτσι ώστε η ιδέα να αλλάξει, εάν κι εφόσον είναι λανθασμένη (από ό,τι καταλαβαίνω σε αυτές τις λανθασμένες προϋπάρχουσες γνώσεις αναφέρεσαι, Σταύρο).Πολλές φορές δεν είναι δυνατό να κάνουμε κάποιο πείραμα στην τάξη για διάφορους λόγους, είτε επειδή η χρονική διάρκεια του φαινομένου, που θέλουμε να μελετήσουμε, είναι πολύ μικρή ή πολύ μεγάλη, είτε επειδή οι διαστάσεις του φαινομένου είναι πολύ μικρές ή πολύ μεγάλες, είτε θέλουμε να μελετήσουμε συστήματα με σύνθετη δομή, που αποτελούνται από μεγάλο αριθμό αλληλεπιδρώντων μερών.Τότε, η χρήση των ΤΠΕ μπορεί να διευκολύνει τη διδασκαλία μας,αλλά και τη μάθηση των μαθητών.

  2. Συμφωνώ με την Βασιλική, αν και θεωρώ πως ο Σταύρος δεν μίλησε για σύνδεση ΤΠΕ και του μαθήματος των Φυσικών επιστημών. Παρουσίασε έυστοχα τον τρόπο διαμόρφωσης των ιδεών των μαθητών για φυσικά φαινόμενα και από που προκύπτουν αυτές. Παρ’όλ’ αυτά μια σύνδεση των τεχνολογιών με τις φυσικές επιστήμες είναι κάτι που έχει ήδη αναγνωριστεί καθώς μπορούν να συμβάλλουν στην αυθεντικότερη κατανόηση φυσικών φαινομένων, των οργανισμών(π.χ. του κυττάρου και μικροοργανισμών), την διερεύνηση πειραματικών εργασιών με διακοπή ή και επαναλήψεις του ίδιου του πειράματος κάτι που δεν είναι πάντα εφικτό σε πραγματικό χρόνο. Για τη διδασκαλία όμως κάθε επιστημονικού θέματος στις ΦΕ είναι αναγκαία η γνώση και οι ιδέες των νοητικών παραστάσεων των μαθητών και των μαθητριών όπως εξηγεί παραπάνω ο Σταύρος, ώστε να ληφθούν υπόψη για την οργάνωση ενός σεναρίου διδασκαλίας.

    • O στόχος του άρθρου είναι να γίνει αντιληπτό το πόσο μεγάλη σημασία έχουν για την διδασκαλία των ΦΕ (σε όλα τα επίπεδα ) οι αντιλήψεις των μαθητών.
      Υπάρχουν διδασκαλίες που πρέπει να ξεκινήσουν ακριβώς από αυτό το σημείο μιας και η βιβλιογραφία μας επιβεβαιώνει την μεγάλη σημασία τους.
      Ξεκινάμε από τις λανθασμένες ιδέες και με οδηγό αυτές προσπαθούμε να οικοδομήσουμε την γνώση. Πολύ σωστά Καλλιόπη κατάλαβες οτι ο προβληματισμός δεν είναι
      πως θα συνδεθεί το μάθημα με τις ΤΠΕ αλλά πως αυτές οι ιδέες θα μας βοηθήσουν να καταλάβουμε με ποιόν τρόπο πρέπει να γίνει η διδασκαλία μας.

      • Σε όλα τα ζητήματα οι προυπάρχουσες ιδέες, γνώσεις και αντιλήψεις παίζουν σημαντικό ρόλο για την δόμηση της νέας γνώσης, πόσο μάλλον στις Φ.Ε.. Όπου και όσο συντελούνται διαδικασίες μάθησης, η σωστή εκμετάλλευση του προηγούμενων ιδεών, είναι ζωτικής σημασίας. Ειδικά στις Φ.Ε.όμως, νομίζω ότι οι ιδέες στο μυαλό τους θα «γκρεμιστούν» πολύ πιο εύκολα, αν αυτό γίνει μπροστά στα μάτια τους, μέσω όχι μόνο των ΤΠΕ, αλλά μιας γενικότερα διαφορετικής προσέγγισης στο μάθημα.

  3. Δυστυχώς Σταύρο ενώ θαυμάζω τις Φ.Ε. αποτελώ και εγώ θύμα της παραδοσιακής διδασκαλία τους.
    Νομίζω ότι τουλάχιστον στην Ελλάδα, όλα πρέπει να αλλάξουν.
    Έχω παρατηρήσει ότι υπάρχουν καταπληκτικά λογισμικά για τις Φ.Ε. και δεν έχω δει κάτι να γίνεται στα σχολεία.

    • Η ποικιλία των λογισμικών στις ΦΕ είναι τεράστια. Τα προβλήματα όμως είναι τα εξής :
      1.Ο καθηγητής έχει επιλέξει το κατάλληλο λογισμικό και έχει προετοιμαστεί κατάλληλα γι αυτό ;
      2Το σχολείο παρέχει την υλικοτεχνική υποδομή για να το υλοποιήσει ;
      Αν τα παραπάνω θέματα έχουν επιλυθεί τότε το μάθημα που θα γίνει με την βοήθεια κάποιου λογισμικού
      θα είναι το μάθημα που θα μείνει στην μνήμη των μαθητών πολύ περισσότερο από τα υπόλοιπα

  4. Οι προϋπάρχουσες αντιλήψεις των μαθητών για τα φυσικά φαινόμενα αποτελούν το πιο δύσκολο εμπόδιο που πρέπει να ξεπεράσει ο εκπαιδευτικός αναφορικά με το μάθημα των φυσικών επιστημών. Όπως κι όλα τα υπόλοιπα που ανέφερες Σταύρο. Η ένταξη του πειράματος μέσα στη τάξη όπως και η χρήση λογισμικών είναι εργαλεία που ο εκπαιδευτικός πρέπει να υιοθετήσει και να χρησιμοποιεί συστηματικά μέσα στην τάξη. Όταν μιλάμε για φυσική δεν μπορούμε να μένουμε μόνο ση θεωρία. Άλλωστε και από έρευνες που έχουν γίνει οι μαθητές μαθαίνουν και εμβαθύνουν καλύτερα μέσα από τα πειράματα, στην πράξη και όχι μόνο γράφοντάς τους αλγόριθμους στον πίνακα!

  5. Συμφωνώ απόλυτα, πως είναι ένα μάθημα που θα μπορούσε να «ζωντανέψει» με τη χρήση των ΤΠΕ.
    Παρακολούθησα ένα σεμινάριο για τη χρήση των ΤΠΕ στα μαθήματα των ΦΕ σε σχολεία της Αγγλίας. Εκτός από το ότι εντυπωσιάστηκα με το πόσα πολλά πράγματα μπορούν να γίνουν, η συμμετοχή των μαθητών ήταν καταπληκτική.

  6. Πραγματικά το πιο ενδιαφέρον σημείο του άρθρου είναι αυτό που μας επισημαίνει αντιλήψεις που έχουν τα παιδιά πάνω σε σημαντικά θέματα των ΦΕ. Κάποια πράγματα που εμείς θεωρούμε αυτονόητα για τα παιδιά δεν είναι. Αν γνωρίζουμε όμως πως σκέφτονται τα παιδιά, μπορούμε να οικοδομήσουμε πάνω σε αυτές τις αντιλήψεις και με κατάλληλο εκπαιδευτικό σχεδιασμό να τις τροποποιήσουμε.

  7. κάθε χρόνο στο νηπιαγωγείο ανάλογα με τα θέματα που διαπραγματευόμαστε πραγματοποιούμε και κάποια πειράματα. το εντυπωσιακό είναι οτι κάθε φορά στο τέλος της χρονιάς, όταν κάνουμε αξιολόγηση με τα παιδιά της χρονιάς που πέρασε τα πειράματα βρίσκονται κάθε φορά στις πρώτες επιλογές των μαθητών σε αυτά που τους άρεσαν. Οι Φ.Ε. δεν μπορούν να νοηθούν χωρίς πειράματα και θεωρώ ότι σε κάθε τάξη καλό είναι να δίνεται η ευκαιρία στους μαθητές να πειραματίζονται.

  8. Η προυπαρχουσα γνωση των μαθητων οταν ερχονται στο σχολειο ειναι ενα μεγαλο κεφαλαιο για την πορεια τους στην εκπαιδευση. Μπορει βεβαια να αποτελεσει τροχοπεδη, αλλα με τους καταλληλους διδακτικους χειρισμους μπορει να αποτελεσει εφαλτηριο για την βαθυτερη κατανοηση των διαφορων εννοιων. Ενας εμπειρος εκπαιδευτικος με μια πληθωρα διδακτικων πρακτικων στην φαρετρα του, μπορει να εντοπισει τα σημεια των παρανοησεων και οπως μας λεει η θεωρια της εννοιολογικης αλλαγης μπορει να επιλυσει τα σημεια αυτα με τετοιο τροπο ωστε να αξιοποιησει την προυπαρχουσα γνωση προς οφελος των μαθητων του.

  9. Ενδιαφέρον, το άρθρο σου Σταύρο. Όπως οι επιστήμονες έτσι και τα παιδιά χρησιμοποιούν τις ομοιότητες και τις διαφορές ανάμεσα στα φυσικά φαινόμενα για να χτίσουν μοντέλα με τα οποία θα ερμηνεύσουν τα γεγονότα και θα κάνουν προβλέψεις. Σημαντικό ρόλο παίζουν η γλώσσα, οι αντιλήψεις των μεγάλων, τα βιβλία και ο δάσκαλος, αν και κάθε ένα από αυτά φιλτράρεται από τον μαθητή και πολλές φορές αλλοιώνεται.

Γράψτε απάντηση